Materiały Informacyjne państwowej służby hydrogeologicznej

Informatory PSH

Informatory państwowej służby hydrogeologicznej.

Wody podziemne miast Polski

Informator PSH p.t. „Wody podziemne miast Polski - miasta powyżej 50 000 mieszkańców” jest drugim tomem publikacji, która ukazała się w 2007 r. „Wody podziemne miast wojewódzkich Polski”.

Dokumenty

Ekstremalnie wysokie stany wód podziemnych w Polsce w latach 1981-2015 Popularny

506 pobrań

Pobierz (pdf, 42.41 MB)

Informator_PSH_Internet.pdf

Ekstremalnie wysokie stany wód podziemnych w Polsce w latach 1981-2015

Informator państwowej służby hydrogeologicznej pt.:Informator państwowej służby hydrogeologicznej pt.:„Ekstremalnie wysokie stany wód podziemnych w Polsce w latach 1981–2015” powstał w Programie Hydrogeologia i Środowisko w Państwowym Instytucie Geologicznym– Państwowym Instytucie Badawczym (PIG-PIB) na zamówienie Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (KZGW). Przedstawiono w nim część zagadnień opracowanych w latach 2015–2017 w ramach realizacji zadania państwowej służby hydrogeologicznej (PSH) pt.: „Wyznaczenie ekstremalnych stanów wód podziemnych w Polsce w zapisie stacjonarnych obserwacji wahań położenia zwierciadła wody” (Raport..., 2018). Niektóre z obliczeń, związane z analizą występowania ekstremalnych stanów wód podziemnych,zlecono firmie Statsoft Polska i wykonał je pan Paweł Januszewski, któremu składa się podziękowania za ten istotny wkład w powstałe opracowanie.

Niniejsza pozycja jest drugą tego typu publikacją PSH dotyczącą analizy zmienności wieloletniej wahań zwierciadła wód podziemnych na terenie kraju. Rok wcześniej wydano opracowanie na temat niskich stanów wód podziemnych pt.: „Niżówki hydrogeologiczne w Polsce w latach 1981–2015” (Kowalczyk i in., 2017).

Badania i publikacja wyników w formie prezentowanego Informatora PSH były finansowane ze środków NFOŚiGW zgodnie z zapisami umowy nr 521/2015/Wn-07/FG-HG--DN/D z dnia 24.11.2015 r.

Znaczenie badań z zakresu zmienności położenia zwierciadła wód podziemnych wynika z roli, jaką pełnią w środowisku wody podziemne. Stanowią one ważne ogniwo w krążeniu wody w przyrodzie (Paszczyk, 1973). Zdarzenia ekstremalne zachodzące w środowisku mogą wiązać się z niekorzystnymi następstwami ekologicznymi, ekonomicznymi lub społecznymi.

Celem pracy jest analiza przestrzenno-czasowa występowania ekstremalnie wysokich stanów wód podziemnych w Polsce w wieloleciu 1981–2015, w ujęciu lat hydrologicznych.Temat jest ważny nie tylko z powodów poznawczych samego zjawiska osiągania wartości maksymalnych przez zwierciadło wód podziemnych np. w kontekście zachodzących zmian klimatycznych, jak pisał Lambor (1954) „stany wód podziemnych mogłyby być najlepszym wskaźnikiem w zagadnieniach sekularnych zmian klimatologii”, lecz także może być rozpatrywany ze względu na wymiar ekonomiczny,gospodarczy czy społeczny. Wysokie stany wód podziemnych w sytuacji powodzi mogą przedłużać okres utrzymywania się wezbrania wód rzecznych, a tym samym potęgować straty materialne zalań i towarzyszących im podtopień.Z drugiej jednak strony w okresach posusznych wysokie położenie zwierciadła wód podziemnych może pomóc złagodzić skutki występujących okresowo niedoborów wody w atmosferze lub w glebie, a także w naturalny sposób powstrzymać rozwój kolejnych etapów suszy.

Główne Zbiorniki Wód Podziemnych w Polsce Popularny

12833 pobrań

Pobierz (pdf, 63.38 MB)

informator-psh-2017-v3.pdf

Główne Zbiorniki Wód Podziemnych w Polsce

Udokumentowanie i ustanowienie obszarów ochronnych GZWP jest również jednym ze sposobów realizacji ustaleń Prawa wodnego i spełnieniem wymogów określonych w Ramowej Dyrektywie Wodnej, w których nakłada się na państwa członkowskie Unii Europejskiej, w tym na instytucje odpowiedzialne za gospodarowanie wodami,obowiązek opracowania i wdrożenia programów ochrony wód podziemnych dla osiągnięcia ich dobrego stanu.W tym zakresie należy uznać, że przyjęte cele ochrony GZWP spełniają, a nawet wykraczają poza podstawowe założenia RDW, wskazując priorytety w sytuacji zagrożenia deficytem zasobów wód podziemnych w wyniku konfliktu potrzeb wodnych, środowiskowych i społeczno-gospodarczych. Wysokie wymagania ochrony ilościowej i jakościowej GZWP wynikają zatem z ich szczególnego statusu. Wskazania ochronne, indywidualnie ustalane dla poszczególnych zbiorników, powinny także uwzględniać powszechnie obowiązujące programy działań ochrony wód podziemnych zgodne z celami RDW i wynikające z krajowych przepisów prawnych.

Zadanie „Wykonanie programów i dokumentacji geologicznych określających warunki hydrogeologiczne w związku z ustanawianiem obszarów ochronnych Głównych Zbiorników Wód Podziemnych (GZWP) dla potrzeb planowania i gospodarowania wodami w obszarach dorzeczy”realizowano na zamówienie Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej. Generalne wykonawstwo przedsięwzięcia powierzono Państwowemu Instytutowi Geologicznemu – Państwowemu Instytutowi Badawczemu, jako zadania realizowane w ramach prac państwowej służby hydrogeologicznej w latach 2009–2016. Wykonano je na podstawie trójstronnej umowy zawartej pomiędzy:– Krajowym Zarządem Gospodarki Wodnej – Nadzorującym,– Państwowym Instytutem Geologicznym – Państwowym Instytutem Badawczym – Generalnym Wykonawcą,– Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – Finansującym.

Metody dokumentowania głównych zbiorników wód podziemnych (Herbich i in., 2009), na podstawie których realizowano prace dokumentacyjne, wdrożono w 2009 r. Pierwotnie wyznaczono 180 głównych zbiorników wód podziemnych (Kleczkowski, 1990b). Do 2008 r. opracowano różnego typu dokumentacje hydrogeologiczne obejmujące obszary 78 zbiorników. Były to zarówno dokumentacje warunków hydrogeologicznych GZWP, jak i dokumentacje określające zasoby wód podziemnych z uwzględnieniem GZWP. W kilku przypadkach uznano, że dokumentacje zasobów dyspozycyjnych wód podziemnych, obejmujące obszar zbiornika, spełniają warunek udokumentowania GZWP, nawet jeżeli nie przeprowadzono analizy spełnienia kryteriów GZWP, nie wyznaczono obszarów ochronnych oraz nie wskazano zakazów, nakazowi ograniczeń, które powinny być wprowadzone.Na podstawie opracowanych do 2008 r. dokumentacji z listy GZWP skreślono 19 zbiorników niespełniających kryteriów hydrogeologicznych określonych dla GZWP. Obecnie obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych uwzględnia 162 zbiorniki.

Na podstawie wykonanych badań i opracowanych dokumentacji zdyskwalifikowano też dwa zbiorniki,GZWP nr 137 Pradolina Toruń–Eberswalde (Warta) i nr423 Staszów, których jeszcze z tej listy nie wykreślono. Dla 103 zbiorników nie było dokumentacji określających warunki hydrogeologiczne i zasięg obszarów ochronnych. Ze względu na realizację prac dokumentacyjnych zaplanowanych w latach 2009–2016 bez wykonywania wierceń i pompowań badawczych, z listy zbiorników przewidzianych do udokumentowania w tym okresie wyłączono paleogeńsko-neogeński GZWP nr 215 Subniecka Warszawska oraz jego część centralną GZWP nr 2151 (pierwotnie określany numerem 215A), traktowaną jako oddzielny zbiornik.

Realizowany projekt, którego wyniki przedstawiono w niniejszym Informatorze, obejmował udokumentowanie101 głównych zbiorników wód podziemnych wyznaczonych w 1990 r. (Kleczkowski, 1990a, b), reambulację 30 opracowanych przed 2008 r. dokumentacji głównych zbiorników wód podziemnych, wytypowanych przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej i wskazanych przez regionalne zarządy gospodarki wodnej oraz opracowanie instrukcji reambulacjii wstępnego kosztorysu dla pozostałych dokumentacji GZWP opracowanych przed 2008 r.

Wszystkie opracowane dokumentacje, dodatki do istniejących dokumentacji oraz instrukcja reambulacji, po pozytywnym zaopiniowaniu przez Komisję Dokumentacji Hydrogeologicznych, zostały przyjęte lub zatwierdzone przez Ministra Środowiska, zgodnie z procedurami przewidzianymi w poszczególnych latach w ustawie Prawo geologiczne i górnicze z dnia 4 lutego 1994 r. oraz z dnia 9 czerwca 2011 r.

Do pobrania

pdf Mapa Głównych Zbiorników Wód Podziemnych stan na 01.01.2017 r. (26.91 MB)

Niżówki hydrogeologiczne w Polsce w latach 1981–2015 Popularny

653 pobrań

Pobierz (pdf, 29.40 MB)

informator-psh-2017-internet-4.pdf

Niżówki hydrogeologiczne w Polsce w latach 1981–2015

Informator państwowej służby hydrogeologicznej został opracowany w Programie Zagrożenia i Ochrona Wód Podziemnych w Państwowym Instytucie Geologicznym – Państwowym Instytucie Badawczym (PIG-PIB) na zamówienie Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej (KZGW).

Przedstawiono w nim część zagadnień opracowanych w latach 2015–2016 na potrzeby realizacji zadania państwowej służby hydrogeologicznej (PSH) pt. „Wyznaczenie ekstremalnych stanów wód podziemnych w Polsce w zapisie stacjonarnych obserwacji wahań położenia zwierciadła wody” (Raport z zadania nr 29 PSH, 2017).

Prace i publikacja wyników w formie Informatora PSH były finansowane ze środków NFOŚiGW zgodnie z zapisami umowy nr 521/2015/Wn-07/FG-HG-DN/D zawartej w dniu 24.11.2015 r.

Celem pracy jest przeanalizowanie występowania niżówek hydrogeologicznych w Polsce (w ujęciu lat hydrologicznych)w wieloleciu 1981–2015. Temat wydaje się interesujący nie tylko ze względów badawczych, lecz także gospodarczych. Prześledzenie zmienności wieloletniej niskich stanów wód podziemnych jest ciekawe w kontekście poznawczym samego zjawiska wahań zwierciadła tych wód oraz zachodzących zmian klimatu.
Długotrwałe, naturalne obniżenia zwierciadła wód podziemnych na obszarach niezwodociągowanych mogą powodować skutki socjalne i finansowe. Z tego względu analiza dotycząca występowania niżówek hydrogeologicznych może przynieść wymierne korzyści ekonomiczne.

Wody podziemne rejonu częstochowsko-zawierciańskiego. Ich występowanie, zagrożenia, degradacja i ochrona Popularny

1598 pobrań

Pobierz (pdf, 7.31 MB)

informator-psh-2016-www.pdf

Wody podziemne rejonu częstochowsko-zawierciańskiego. Ich występowanie, zagrożenia, degradacja i ochrona

Celem niniejszej pracy jest określenie stopnia zagrożenia i degradacji wód podziemnych rejonu częstochowsko-zawierciańskiego, hydrogeologicznie odkrytego, poddanego intensywnej antropopresji.

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w polskiej części dorzeczy: Dniestru, Dunaju, Jarft, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej i Ücker Popularny

503 pobrań

Pobierz (pdf, 4.92 MB)

informator-psh-2015-bilans-pregola.pdf

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w polskiej części dorzeczy: Dniestru, Dunaju, Jarft, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej i Ücker

Publikacja, wydana w serii Informator państwowej służby hydrogeologicznej, jest trzecią i zarazem ostatnią częścią cyklu prezentującego wyniki prac prowadzonych przez PSH w zadaniu „Ustalenie możliwych do zagospodarowania zasobów wód podziemnych i przeprowadzenie bilansu wodnogospodarczego z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi”.

Monitoring wód podziemnych w strefie przygranicznej Sudetów w latach 2005-2012 Popularny

518 pobrań

Pobierz (pdf, 10.25 MB)

informator-psh-2014-monitoring-sudety.pdf

Monitoring wód podziemnych w strefie przygranicznej Sudetów w latach 2005-2012

Niniejsza publikacja przedstawia podsumowanie polsko-czeskich prac hydrologicznych i hydrogeologicznych przeprowadzonych w strefie przygranicznej w latach 2005–2012.

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w polskiej części dorzecza Odry Popularny

610 pobrań

Pobierz (pdf, 3.34 MB)

informator-psh-2013-bilans-odra.pdf

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w polskiej części dorzecza Odry

Publikacja, wydana w serii Informator państwowej służby hydrogeologicznej, jest drugą częścią cyklu prezentującego wyniki prac prowadzonych przez PSH w zadaniu „Ustalenie możliwych do zagospodarowania zasobów wód podziemnych i przeprowadzenie bilansu wodnogospodarczego z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi”.

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w dorzeczu Wisły Popularny

1375 pobrań

Pobierz (pdf, 5.57 MB)

informator-psh-2012-bilans-wisla.pdf

Bilans wodnogospodarczy wód podziemnych z uwzględnieniem oddziaływań z wodami powierzchniowymi w dorzeczu Wisły

Zachowanie nadrzędnej zasady zrównoważonego rozwoju wymaga korzystania z zasobów wodnych w sposób zapewniający zaspokojenie potrzeb przyszłych pokoleń i ochrony Środowiska. Stopień wykorzystania zasobów wód podziemnych kontrolowany jest bilansem wodnogospodarczym, w którym porównywany jest pobór wód podziemnych z zasobami dostępnymi do zagospodarowania.

Publikacja, pierwsza z trzech części, odnosi się do dorzecza Wisły wraz z Żuławami Wiślanymi oraz zlewniami rzek Przymorza Wschodniego – Redy, Łeby, Łupawy i Słupi oraz Pasłęki – zlewni Zalewu Wiślanego. Przedstawia syntetyczne wyniki prac dotyczących ustalenia możliwych do zagospodarowania zasobów wód podziemnych i przeprowadzenia bilansu wodnogospodarczego.

Schematyzacja warunków hydrogeologicznych na potrzeby numerycznego modelowania przepływu JCWPd Popularny

500 pobrań

Pobierz (pdf, 4.70 MB)

inormator-psh-2011-schematyzacja-warunkow-hydrogeologiczynych.pdf

Schematyzacja warunków hydrogeologicznych na potrzeby numerycznego modelowania przepływu JCWPd

Schematyzacja warunków hydrogeologicznych jest stosowana w badaniach już od ponad stu lat. Aktualnie jest jednym z ważniejszych etapów konstrukcji matematycznych modeli filtracji i transportu masy.

Stosuje się ją również w badaniach jednolitych części wód podziemnych (JCWPd), w szczególności w ocenie wpływu warunków środowiskowych, w tym oddziaływań gospodarki, na obieg i skład chemiczny wód; w organizacji sieci monitoringu i interpretacji jego wyników oraz w ocenie działań podejmowanych w celu ograniczenia negatywnych oddziaływań na wody podziemne i gleby.

Wody podziemne miast wojewódzkich Polski Popularny

5347 pobrań

Pobierz (pdf, 6.00 MB)

informator-psh-2007-wody-podziemne-mp.pdf

Wody podziemne miast wojewódzkich Polski

Niniejsze opracowanie jest pierwszym Informatorem państwowej służby hydrogeologicznej, w którym podsumowano wyniki części prac prowadzonych przez PSH w latach ubiegłych.

Stanowi ono syntezę dwóch zadań realizowanych w latach 2003-2006: "Ocena stanu zagrożenia w strefach zasilania i poboru wód podziemnych głównych użytkowych poziomów wodonośnych na obszarach metropolitalnych" oraz "Wytypowanie źródeł awaryjnego zaopatrzenia ludności w wody podziemne w warunkach wystąpienia zdarzeń ekstremalnych".

Struktura poboru wód podziemnych w Polsce Popularny

1555 pobrań

Pobierz (pdf, 5.69 MB)

informator-psh-2009-struktura-poboru-wod.pdf

Struktura poboru wód podziemnych w Polsce

Publikacja przedstawia syntetycznie wyniki badań przeprowadzonych w latach 2005-2007 dotyczących struktury poboru wód podziemnych w Polsce przeprowadzonych przez Państwowy Instytut Geologiczny we współpracy z przedsiębiorstwami hydrogeologicznymi (Frankowski i Mitręga, 2005; Frankowski i in., 2007, 2008; Nowicki red., 2007).

Realizacja tych badań, zleconych przez Ministerstwo Środowiska, nawiązywała do harmonogramu wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej w Polsce oraz podstawy jej ustanowienia - procesu cyklicznego doskonalenia gospodarki wodnej w kontekście ochrony środowiska i zasobów wodnych.

Rezultaty tych prac mają bardzo duże znaczenie dla gospodarki wodnej kraju, a w zakresie wyników badań określają poziom referencyjny. Wskazują margines niepewności i możliwości dla sporządzania prognoz.

Wyznaczanie zmian zasobów wód podziemnych w rejonach zbiorników małej retencji Popularny

880 pobrań

Pobierz (pdf, 3.36 MB)

informator-psh-2009-wyznaczanie-zmian-zasobow.pdf

Wyznaczanie zmian zasobów wód podziemnych w rejonach zbiorników małej retencji

Wśród krajów europejskich Polska należy do grupy krajów ubogich w zasoby wodne. W przeliczeniu na jednego mieszkańca nasze zasoby wody są 3 do 5 razy mniejsze niż w krajach takich jak Niemcy, Francja, a także w krajach rejonu śródziemnomorskiego – w Hiszpanii i Włoszech. W Polsce wody podziemne stanowią ponad 50 % wód pobieranych na cele komunalne, przemysłowe i rolnicze, pozostała część to wody powierzchniowe często o złej jakości i wymagające kosztownego uzdatniania.

Możliwości znaczącego zwiększenia zasobów wody są bardzo ograniczone, jednak nawet niewielki ich wzrost, szczególnie w przypadku wód podziemnych jest nie tylko bardzo pożądany, ale także realnie możliwy. Jednym ze sposobów zwiększenia zasobów wód są działania zmierzające do zwiększenia retencji, zarówno powierzchniowej jak i podziemnej.

Mapa obszarów zagrożonych podtopieniami w Polsce Popularny

3268 pobrań

Pobierz (pdf, 10.47 MB)

informator-psh-2007-podtopienia.pdf

Mapa obszarów zagrożonych podtopieniami w Polsce

Mapy obszarów zagrożonych podtopieniami w skali 1:50 000 w regionach wodnych kraju zostały wykonane w 4 etapach w latach 2003-2006 w Państwowym Instytucie Geologicznym w ramach jednego z zadań PSH, które dotyczy ostrzegania przed niebezpiecznymi zjawiskami stanowiącymi zagrożenie dla stref zasilania i poboru wód podziemnych.

Wyznaczone obszary nie są strefami zalewów wód powierzchniowych (powodzi), ale przedstawiają maksymalne możliwe zasięgi występowania podtopień (czyli położenia zwierciadła wody podziemnej blisko powierzchni terenu, co skutkuje podmokłościami) w rejonie i sąsiedztwie doliny rzecznej. 

Opracowanie wykonano w postaci cyfrowej, w środowisku GIS. Całość danych została opracowana w układzie współrzędnych PUWG 1992.  Obszary zagrożone podtopieniami, wyznaczone podczas realizacji zadania, położone są w granicach 607 arkuszy mapy w skali 1:50 000.

Scalona warstwa wynikowa obszarów zagrożonych podtopieniami udostępniona została w formie serwisu WMS (INSPIRE) i jest dostępna do przeglądania na geoportalu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii (GUGIK).